ਸੋਨੇ ਦੀ ਦੌੜ (the gold rush)

1851 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ (New South Wales) ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ 'ਉਹ ਖੋਜ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕੌਮ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਨਵੀਂ-ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਈ ਬਸਤੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ (Victoria) ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੋਨਾ ਮਿਲਿਆ।

1852 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 90,000 ਲੋਕ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਸੋਨਾ ਲੱਭਣ ਲਈ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

ਯੂਰੇਕਾ ਬਗ਼ਾਵਤ (Eureka rebellion) ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਪਲ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਨਾ ਪੁੱਟਣ ਦੇ ਲਾਇਸੰਸ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਵਸੂਲਦੇ ਸਮੇਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸੈਨਿਕ ਸੋਨਾ ਪੁੱਟਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। 11 November 1854 ਨੂੰ ਲਗਭਗ 10,000 ਲੋਕ ਬੈਲਾਰਟ (Ballarat) ਦੇ ਬੇਕਰੀ ਹਿੱਲ (Bakery Hill) ਉੱਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਚਾਰਟਰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗੇ ਸੋਨਾ ਲਾਇਸੰਸਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀ ਸੰਸਦ (Victorian Parliament) ਲਈ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਚੁਣਨ ਦਾ ਹੱਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰੇਕਾ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਉੱਤੇ 'ਯੂਰੇਕਾ ਸਟਾਕੇਡ' ('Eureka Stockade') ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਸੋਨਾ ਪੁੱਟਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਗ਼ੀ ਝੰਡੇ (ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਦਰਨ ਕ੍ਰੌਸ / Southern Cross ਸੀ) ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣਗੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਲੜਨਗੇ। 3 December 1854 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਟਾਕੇਡ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੈਨਿਕ ਭੇਜੇ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਨਾ ਪੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਹਾਰ ਗਏ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 30 ਮਾਰੇ ਗਏ।

ਬਾਗ਼ੀ ਆਗੂਆਂ ਉੱਤੇ ਦੇਸ਼-ਧ੍ਰੋਹ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਜਿਊਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਾ ਹੋਈ। ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕਮਿਸ਼ਨ (Royal Commission) ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਗ਼ਲਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਖਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮੰਗਾਂ ਮੰਨ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਗੂ ਪੀਟਰ ਲੇਲਰ (Peter Lalor) ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ।

ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਯੂਰੇਕਾ ਬਗ਼ਾਵਤ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ 'ਸਭ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮੌਕਾ' ('a fair go') ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।

ਸੋਨੇ ਦੀ ਦੌੜ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਦੌੜ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਮੂਲਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ 1851 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 430,000 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 1871 ਵਿੱਚ 1.7 ਮਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਈ। ਵਧਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਹਿਲੀਆਂ ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਲਾਈਨਾਂ 1850 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।

ਸਾਊਥ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ (South Australia) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭੰਡਾਰ ਮਿਲੇ। ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਧ-ਫੁੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨੇ ਉੱਨ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਨਿਰਯਾਤ ਬਣਨ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ। ਲਗਭਗ 1890 ਤੱਕ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਪੱਧਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।