सुनको खोजी लहर (the gold rush)

1851 को सुरुमा न्यु साउथ वेल्समा सुन पत्ता लागेको घटनालाई 'राष्ट्र नै बदल्ने खोज' भनिएको छ। त्यसको केही समयपछि भर्खरै छुट्टै भएको भिक्टोरिया उपनिवेशमा पनि सुन भेटियो।

1852 को अन्तसम्ममा अस्ट्रेलियाका सबै भाग र संसारभरिबाट लगभग 90,000 मानिस सुन खोज्न भिक्टोरिया आइपुगेका थिए।

युरेका विद्रोहलाई अस्ट्रेलियाको इतिहासको महान् लोकतान्त्रिक क्षणका रूपमा सम्झिइन्छ। सुन खन्ने इजाजतपत्रको शुल्क उठाउँदा सरकारी सिपाहीहरू खनिजकर्मीहरूसँग निकै कठोर हुन सक्थे। 11 November 1854 मा लगभग 10,000 मानिस बल्लारेटको बेकरी हिलमा भेला भई आधारभूत लोकतान्त्रिक अधिकारको बडापत्र स्वीकार गरे, जसमा महँगो सुन इजाजतपत्र हटाउने र भिक्टोरियन संसद्मा प्रतिनिधि चुन्न पाउने अधिकार समावेश थियो।

त्यसपछि युरेका खनन क्षेत्रमा 'युरेका स्टकेड' (Eureka Stockade) बनाइयो। यहीँ खनिजकर्मीहरूले एउटा विद्रोही झन्डा (जसमा सदर्न क्रस थियो) मा कसम खाएर एकअर्कालाई साथ दिने र आफ्ना अधिकार तथा स्वतन्त्रताको रक्षाका लागि लड्ने वाचा गरे। 3 December 1854 को बिहान सरकारी अधिकारीहरूले त्यो किल्लामा आक्रमण गर्न सिपाहीहरू पठाए। छोटो लडाइँपछि सुन खन्नेहरू पराजित भए र करिब 30 जना मारिए।

विद्रोही नेताहरूमाथि राजद्रोहको मुद्दा चलाइयो, तर कुनै पनि जुरीले उनीहरूलाई दोषी ठहर गरेन। एउटा रोयल कमिसनले सरकार नै गलत रहेको पत्ता लगायो र खनिजकर्मीहरूका धेरै माग पूरा गरियो, जसमा राजनीतिक प्रतिनिधित्वको उनीहरूको चाहना पनि पर्थ्यो। एक वर्षभित्रै विद्रोहीहरूका नेता पिटर लालर भिक्टोरियन संसद्का सदस्य बने।

वर्षौंको क्रममा युरेका विद्रोह विरोधको र 'सबैलाई उचित मौका' (a fair go) मा विश्वासको प्रतीक बनेको छ।

सुनको लहरले अस्ट्रेलियालाई धेरै किसिमले बदल्यो। सुनको लहरका वर्षहरूमा अस्ट्रेलियाको गैर-आदिवासी जनसङ्ख्या 1851 मा लगभग 430,000 बाट बढेर 1871 मा 1.7 मिलियन पुग्यो। बढ्दो जनसङ्ख्यालाई जोड्न 1850 को दशकमा पहिलो रेलमार्ग र टेलिग्राफ बनाइए।

साउथ अस्ट्रेलिया बाहेक सबै उपनिवेशमा ठूला सुनका भण्डार भेटिए। अर्थतन्त्र फस्टाइरहेको थियो र सुनले ऊनलाई उछिनेर अस्ट्रेलियाको सबैभन्दा मूल्यवान् निर्यात बन्यो। करिब 1890 सम्ममा अस्ट्रेलियाको जीवनस्तर संसारकै उच्चमध्ये एक थियो।